Open brief aan de eerste minister van België, Bart De Wever

Mijnheer de Eerste Minister,

het doet ons pijn om nieuwsberichten te lezen waarin u de gedachte wordt toegeschreven dat Europa opnieuw zou moeten denken in termen van making a deal with Russia.

Wij willen oprecht geloven dat dit een onjuiste interpretatie van uw woorden is. Want als dat niet zo is, dan klinkt dit als een terugkeer naar precies dezelfde logica die Europa al eens naar een catastrofe heeft geleid.

Na 2014 heeft Rusland al een kans gekregen. De handel met Rusland ging door. De afhankelijkheden ten aanzien van Rusland werden verder uitgebouwd. Omwille van economisch comfort sloot Europa de ogen voor het feit dat de oorlog tegen Oekraïne al begonnen was. Wij weten allemaal hoe dat is geëindigd: Boetsja, Marioepol, Izjoem, massagraven, folterkamers en de grootste oorlog op het Europese continent in generaties.

Precies daarom doet het ons bijzonder veel pijn om dergelijke woorden van u te horen.

Want u bent in Boetsja geweest. U hebt gezien wat Rusland brengt waar het komt. U weet dat dit geen abstracte geopolitiek is en geen theoretische discussie. Dit gaat over vermoorde burgers, gebroken steden, verwoeste levens en een poging om een hele natie van de kaart te vegen.

En precies daarom is het zo moeilijk te begrijpen hoe men, na dit alles, opnieuw kan spreken in de taal van een “deal”, alsof het zou gaan om een gewone partner met wie men de relaties eenvoudigweg moet heropstarten.

Wij begrijpen de realiteit. Wij weten dat België, net als een groot deel van Europa, jarenlang een deel van zijn industriële en energetische model heeft opgebouwd in relatie tot Rusland. Wij weten hoe moeilijk het is om oude toeleveringsketens te doorbreken, markten te herstructureren en vertrouwde en goedkopere routes op te geven. Wij begrijpen de binnenlandse politieke en economische druk.

Maar precies daarin ligt de prijs van soevereiniteit.

Die prijs wordt ofwel vooraf betaald — met geld, moeilijke beslissingen, nieuwe partnerschappen en een herstructurering van de economie — of later met bloed.

De fout van na 2014 mag niet opnieuw worden gemaakt. Rusland mag niet opnieuw geld, tijd en ruimte krijgen om zich te herstellen. Europa mag niet opnieuw terugkeren naar business as usual met een regime dat Oekraïne al twee keer heeft aangevallen en dat toegevingen telkens niet als een gebaar van goede wil heeft opgevat, maar als zwakte.

Vrede is nodig voor iedereen. Maar het meest van al voor Oekraïne. Vrede kan echter niet betekenen dat de agressor wordt gerehabiliteerd. Vrede kan niet betekenen dat een recidivist opnieuw krediet van vertrouwen krijgt. Vrede kan niet betekenen dat de volgende oorlog wordt gefinancierd.

En hier moet Europa eerlijk zijn tegenover zichzelf.

Als zelfs Giorgia Meloni openlijk zegt dat de huidige wereldwijde chaos en de crisis van het internationaal recht een rechtstreeks gevolg zijn van de oorlog van Rusland tegen Oekraïne, heeft Europa dan werkelijk nog steeds zijn conclusies niet getrokken?

Zijn enkele procentpunten besparing, een goedkopere grondstof, comfort op korte termijn of de belangen van bepaalde sectoren werkelijk belangrijker dan de beginselen van het internationaal recht, mensenlevens en de veiligheid op lange termijn van het Europese continent zelf?

Want de waarheid is eenvoudig: Rusland zal niet stoppen bij Oekraïne als het voelt dat agressie opnieuw loont.

Het een adempauze geven, het geld geven, het zijn militaire potentieel laten herstellen, betekent niet dat men een grote oorlog in Europa vermijdt, maar alleen dat men die uitstelt en voor iedereen duurder maakt.

Wij richten ons niet tot u uit vijandigheid. Integendeel.

Wij richten ons tot u als tot iemand van wie historische helderheid, principieel leiderschap en inzicht in de prijs van illusies over Rusland werden verwacht. Als tot de leider van een land waar wij van houden, waarin wij leven en dat velen van ons al hun thuis noemen. Als tot de eerste minister van een staat die werkelijk sterk kan zijn, niet alleen door haar economie, maar ook door haar morele positie.

U bent de leider van dit land. U bent een van de populairste eerste ministers in de geschiedenis van het Belgische premierschap. U bent de leider van de mensen die in 2022 hun hart en hun deuren hebben geopend voor Oekraïners. De leider van degenen die, door Oekraïne te steunen, een nieuwe zin in het leven hebben gevonden en beter hebben begrepen wat het betekent om met een doel, met waardigheid en voor rechtvaardigheid te leven. U bent de leider van precies die mensen. U bent de leider van precies dit land. En wij vragen u dat te onthouden.

Daarom zijn dergelijke uitspraken van uw kant gevaarlijk. Ze sturen leiderschap in de verkeerde richting. Wij zouden willen dat uw leiderschap zich juist daarin toont dat u blijft opkomen voor rechtvaardigheid, in plaats van Europa terug te brengen naar een logica van compromissen met de agressor.

Communicatie verandert perceptie. U kiest zelf wat u aan uw mensen communiceert. En ook daarin ligt leiderschap. Leiderschap bestaat niet alleen uit het vaststellen van wat er al gebeurt; het bestaat erin verantwoordelijkheid op te nemen voor de stappen die nog niet zijn gezet en voor de woorden die nog niet zijn uitgesproken. Een loutere vaststelling past een leider van een natie niet. Een loutere beschrijving van de feiten van vandaag leidt mensen niet. Het is precies door communicatie, door uw visie, door uw geloof, dat de loop van de geschiedenis kan worden veranderd. En precies daartoe roepen wij u op.

Wij zijn België dankbaar voor de hulp aan Oekraïne. Wij zien die hulp. Wij waarderen die hulp. Precies daarom doen zulke signalen des te meer pijn.

Omdat ze klinken als een stap achteruit. Als instemming met het idee dat Europa opnieuw principes kan inruilen voor gemak. Als de verleiding om comfort op korte termijn te verkiezen boven veiligheid op lange termijn.

Maar de geschiedenis heeft al herhaaldelijk aangetoond dat volkeren die brood boven vrijheid verkiezen uiteindelijk het risico lopen beide te verliezen.

En als Europa opnieuw terugkeert naar business as usual, dan betekent dat dat België en Europa tot de eersten zullen behoren die deze oorlog mee financieren. Want de oorlog tegen Oekraïne zal niet eindigen als de agressor opnieuw wordt gevoed met geld, contracten en comfortabele formules van samenleven. Dat zou het mee financieren van de oorlog tegen Oekraïne betekenen. En op langere termijn: het mee financieren van oorlog in Europa zelf.

Bart, wij hopen ten zeerste dat dit slechts een misinterpretatie is.

Want wat Europa vandaag nodig heeft, is geen nieuwe deal with Russia.

Wat Europa vandaag nodig heeft, zijn geheugen, waardigheid, strategische helderheid en een rechtvaardige vrede — een vrede die geen pauze wordt vóór de volgende invasie.